Sundhedsstyrelsen Denemarken

Denemarken heeft sinds 2016 een landelijk aanbod voor kinderen en jongeren onder de 18 met genderdysforie ('kønsubehag'). In een overzichtsartikel in Ugeskrift for Læger (juli 2023) beschrijven Deense artsen en onderzoekers hoe de snelle toename van het aantal verwijzingen en andere ontwikkelingen de zorg hebben beïnvloed, en dat Denemarken, net als Zweden en Finland, een voorzichtiger aanpak van hormoonbehandeling heeft ingezet (bron).

Wat is Sundhedsstyrelsen?

Sundhedsstyrelsen is de Deense gezondheidsautoriteit. Volgens haar vejledning bestaat het landelijke aanbod uit rådgivning en afklaring van kønsidentitetsspørgsmål en uit afhjælpning af kønsubehag door behandeling (bron). Het Deense aanbod werd in 2016 opgezet op basis van ervaringen uit Europese landen, vooral Nederland (zie Dutch Protocol).

Kernpunten herziening

• Aanbod en diagnostiek: uitredning en behandeling gebeuren in samenwerking tussen Sexologisk Klinik (Rigshospitalet), de afdeling Vækst og Reproduktion (Rigshospitalet) en de kinder- en jeugdpsychiatrie van Bispebjerg Hospital; de standaarddiagnostiek omvat minimaal vijf gesprekken en een psychiatrisch onderzoek (bron).
• Voorwaarden: een verwijzing wordt afgewezen als het onwaarschijnlijk is dat een wens tot medische of chirurgische behandeling kan worden ingewilligd, bijvoorbeeld bij onstabiele psychosociale omstandigheden of kort bestaand genderongemak. Een psychische aandoening is geen belemmering, maar de diagnostiek speelt mee in de afweging of behandeling op dat moment kan worden aangeboden (bron).
• Contra-indicaties voor hormonen: middelenmisbruik, suïcidale gedachten of zelfbeschadiging, uitgesproken psychische problemen en zorgwekkende lichamelijke aandoeningen (bron).
• Leeftijden: een puberteitsremmer kan worden gegeven vanaf Tanner-stadium II of III, geslachtshormonen vanaf 15 tot 16 jaar; chirurgie wordt in beginsel niet voor het 18e jaar aangeboden (bron).
• Verwijzingen: het aantal verwezen jongeren steeg van 97 in 2016 naar 352 in 2022; 70 procent daarvan waren bij de geboorte als meisje geregistreerde jongeren van 11 tot 18 jaar (bron).
• Bewijs: de auteurs schrijven dat vroege studies wezen op betere psychische en lichamelijke uitkomsten en dat meerdere internationale studies die positieve resultaten met tot twee jaar follow-up hebben herhaald. Er ontbreekt kennis over langetermijneffecten, over spijt en over de groeiende groep met genderongemak dat pas na de puberteit begint. In Denemarken wordt hormoonbehandeling nu aan veel minder jongeren aangeboden dan eerder (bron).

Achtergrond

De auteurs noemen als mogelijke oorzaken van de toename van het aantal verwijzingen een groter bewustzijn van transgender zijn en gedeeltelijke destigmatisering, de beschikbaarheid van behandeling en sociale invloed, en schrijven dat de achtergrond van de veranderde sekseverhouding onderbelicht is. Volgens hen zijn er vragen gerezen over de generaliseerbaarheid van de eerste studies naar de jongeren die nu worden verwezen; er is nog maar één studie met follow-up tot in de volwassenheid (2014, gemiddeld 20,7 jaar, n = 55) (bron). Zweden en Finland adviseren inmiddels een voorzichtige aanpak van medische behandeling (zie Zweden en COHERE).

Wat dit voor Nederland betekent

De Gezondheidsraad schrijft in haar advies van 30 juni 2026 dat de ontwikkelingen internationaal uiteenlopen: Engeland en Zweden hebben de hormonale behandeling van jongeren beperkt, terwijl Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk en Polen de zorg in herziene richtlijnen juist steviger hebben verankerd (bron).

Originele bronnen

• Ugeskrift for Læger — Sundhedsfaglige tilbud til børn og unge med kønsubehag (3 juli 2023)