COHERE Finland - nationale richtlijn

Het Council for Choices in Health Care in Finland (PALKO / COHERE Finland) publiceerde in 2020 een aanbeveling over medische behandelmethoden voor genderdysforie bij minderjarigen (bron).

Wat is COHERE?

De aanbeveling is gebaseerd op onder meer een literatuuronderzoek en een ethische analyse en op de klinische ervaring van de multidisciplinaire teams van het Helsinki University Hospital (HUS) en het Tampere University Hospital (TAYS). Volgens de aanbeveling is er voor minderjarigen geen medische behandeling die als evidence-based kan worden beschouwd (bron).

Kernpunten richtlijn 2020

• Psychosociale ondersteuning eerst: de eerstelijnsbehandeling is psychosociale ondersteuning en zo nodig psychotherapie en behandeling van bijkomende psychiatrische stoornissen (bron).
• Puberteitsremming: bij kinderen met een persisterende ervaring van het andere geslacht die voor de puberteit is vastgesteld en in de puberteit toeneemt, kan puberteitsremming per geval worden overwogen als er een medische indicatie is en geen contra-indicaties (bron).
• Hormonen: hormonale behandeling voor het 18e jaar kan alleen worden overwogen als zeker is dat de identiteit als het andere geslacht blijvend is en ernstige dysforie veroorzaakt en de jongere de betekenis van onomkeerbare behandelingen begrijpt; volgens de beschrijving van de huidige zorg niet eerder dan 16 jaar (bron).
• Comorbiditeit: psychiatrische stoornissen en ontwikkelingsproblemen moeten worden behandeld en de psychische gezondheid moet stabiel zijn voordat de genderidentiteit wordt vastgesteld; autismespectrumstoornissen zijn volgens de klinische ervaring oververtegenwoordigd (bron).
• Chirurgie en centralisatie: chirurgische behandelingen maken geen deel uit van de behandeling van minderjarigen, en de start en monitoring van hormonale behandelingen zijn gecentraliseerd bij de onderzoekspoliklinieken voor genderidentiteit van HUS en TAYS (bron).
• Gegevensverzameling: voor een herbeoordeling van de aanbeveling moeten onder meer gegevens worden verzameld over het aantal verwijzingen, de stabiliteit van de diagnose, bijwerkingen en het aantal patienten dat spijt heeft van hormoontherapie (bron).

Context

Aanleiding was volgens de aanbeveling de toename van het aantal patienten, ook minderjarigen, dat werd verwezen naar de multidisciplinaire poliklinieken van HUS en TAYS (bron). Een vergelijkende studie van Kaltiala en collega's (Nordic Journal of Psychiatry, 2020) bracht de verwijzingen in Denemarken, Finland, Noorwegen, Zweden en het VK over 2011-2017 bij elkaar en vond in die landen een vergelijkbaar groeipatroon (bron). De Cass Review oordeelde dat van de internationale richtlijnen alleen de Finse (2020) en de Zweedse (2022) konden worden aanbevolen voor gebruik in de praktijk (bron).

Wat dit voor Nederland betekent

De Finse aanbeveling wil dat gegevens worden verzameld over onder meer het aantal verwijzingen, bijwerkingen en het aantal patienten dat spijt heeft van hormoontherapie, voordat de aanbeveling wordt herzien (bron). De Gezondheidsraad schreef in juni 2026 dat over het aantal gevallen van spijt geen definitieve conclusies te trekken zijn, vanwege de veelal korte follow-up en de substantiele uitval in studies (bron).

Originele bronnen

• PALKO/COHERE - Recommendation on medical treatment methods for variations of gender identity in minors (2020)
• Engelse vertaling (SEGM, PDF)