Historisch verloop wachttijden genderzorg

Hoe zijn wachttijden voor genderzorg in Nederland sinds 2010 veranderd?

Drie fasen

Over de wachttijden in de Nederlandse genderzorg zijn alleen losse momentopnamen bekend; Nederland heeft geen centraal verwijzingsregister (bron). In juni 2019 was de wachttijd tot intake voor kinderen en jongeren bij Amsterdam UMC gedaald van 77 naar 49 weken, maar het aantal wachtenden steeg van 595 naar 740 minderjarigen en van 811 naar ruim 1.000 volwassenen (bron). De sterke stijging van het aantal aanmeldingen ging volgens de Gezondheidsraad samen met een verandering van de groep: meer jongeren aan wie bij de geboorte het vrouwelijke geslacht is toegekend, vaker een non-binaire genderidentiteit, een hogere leeftijd en vaker bijkomende psychosociale problematiek (bron) (zie historische groei aanvragen).

Tijdlijn

• Oktober 2018: de Kwartiermaker Transgenderzorg kreeg van het ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland de opdracht knelpunten in de zorg aan te pakken; die opdracht liep eind 2022 af (bron).
• Juni 2019: wachttijd tot intake voor kinderen en jongeren bij Amsterdam UMC 49 weken (eerder 77); voor volwassenen bleef de wachttijd tot intake daar ongeveer twee jaar (bron).
• 2022: gemiddelde wachttijd voor kinderen en jongeren 35 weken bij ggz-aanbieders en 132 weken bij de genderpoli's van de umc's (bron).
• Zomer 2025: Amsterdam UMC plande intakes in voor verwijzingen uit januari 2021; Transgender Netwerk Nederland sprak van ruim zevenduizend wachtenden en wachttijden tot zes jaar (bron).
• 1 oktober 2026: volgens Amsterdam UMC ruim 4.500 volwassenen en 1.000 kinderen op de wachtlijst, terwijl jaarlijks gemiddeld 450 volwassenen en 250 kinderen voor een intake worden opgeroepen (bron).

Oorzaken volgens VWS en klinieken

Amsterdam UMC noemde voor 2022 als belangrijkste oorzaken van een bijna gehalveerde verwachte capaciteit veel personeelsverloop en moeite met het werven van nieuw personeel (bron). Kinderpsychiater Annelou de Vries van Amsterdam UMC noemde in 2021 tegenover de NOS de grotere zichtbaarheid van transgender personen als mogelijke oorzaak van de toename van aanmeldingen (bron). De Gezondheidsraad schrijft dat de wachttijden toenamen ondanks een forse uitbreiding van het zorgaanbod (bron).

Wat de wachttijd voor de burger betekent

Volgens clinici in de Engelse Cass Review kan een lange wachtlijst zelf een obstakel zijn voor een verkennend gesprek: tegen de tijd dat jongeren worden gezien, hebben ze vaak al besloten dat ze een hormonaal traject willen (p. 155) (bron). Volgens de Gezondheidsraad leidt lang wachten ertoe dat sommige jongeren hormonen via onofficiële kanalen verkrijgen (bron), en de minister erkende in 2025 dat lange wachttijden gevolgen kunnen hebben voor de mentale gezondheid (bron).

Verder lezen

Zie ook per kliniek en historische groei van aanvragen. Voor Kamerbrieven zie Rijksoverheid transgenderzorg.