Chirurgie in de Nederlandse genderzorg

Chirurgische ingrepen vormen de meest ingrijpende stap in de medische gendertransitie. Volgens de Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018) hoort medisch complexe transgenderzorg bij de academische centra; medisch minder complexe zorg kan perifeer of in de keten worden aangeboden, mits behandelbesluiten aantoonbaar multidisciplinair worden genomen (bron). Sinds november 2025 laat Amsterdam UMC ook falloplastieken en vaginoplastieken uitvoeren bij de private Gender Clinic in Bosch en Duin (bron). De ingrepen zijn vrijwel allemaal onomkeerbaar.

Type ingrepen

• Mastectomie (top-surgery).
• Borstconstructie met implantaten.
• Vaginoplastiek.
• Falloplastiek en metoidioplastiek.
• Gezichtsfeminisatie (FFS).
• Stembandchirurgie.
• Orchidectomie en hysterectomie als losse ingrepen.

Complicaties

Vaginoplastiek en falloplastiek kennen complicatierisico's. Een systematische review met meta-analyse van 57 studies over vaginoplastiek (4680 gevallen) vond gepoold fistels in 1 procent, stenose of strictuur in 11 procent, weefselnecrose in 4 procent en prolaps in 3 procent van de gevallen (bron). In een retrospectieve studie in een enkel centrum naar vrije-lap falloplastiek bij 101 patienten (operaties tussen 1988 en 2013) kwamen gedeeltelijk lapverlies in 12,9 procent, urethrocutane fistels in 49,5 procent en urethrastricturen in 24,8 procent van de gevallen voor (bron).

Wachtlijst

Bij het Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie van Amsterdam UMC stonden begin 2026 ongeveer 4.500 volwassenen en 1.000 kinderen en jongeren op de wachtlijst (bron).

Informed consent en onomkeerbaarheid

Chirurgische ingrepen verwijderen orgaanfuncties (vruchtbaarheid, seksuele functie, borstweefsel). De Cass Review noemt het grote aantal onbekenden over de risico's en voordelen van medische behandeling bij jongeren een groot probleem bij het verkrijgen van geinformeerde toestemming (bron). In Nederland kan een borstamputatie volgens de Gezondheidsraad vanaf 16 jaar, na minimaal zes maanden testosteron (bron).

Externe bronnen

Zie ook: nazorg en herstelzorg detrans.