Verwijzingen naar Australische genderklinieken dalen fors na piekjaar 2021

Terwijl bij Amsterdam UMC volgens het ziekenhuis op 1 oktober 2026 ruim 4.500 volwassenen en 1.000 kinderen op de wachtlijst staan (bron), laat een net gepubliceerde Australische studie een tegenovergesteld beeld zien. Onderzoekers van onder meer Austin Health, Monash Health en het Royal Children's Hospital brachten het aantal verwijzingen naar hun drie genderklinieken in de deelstaat Victoria in kaart over de periode 2020-2024 — en zagen dat aantal na een piek in 2021 met ruim een derde teruglopen.

Van 1.440 naar 944 verwijzingen per jaar

De cijfers, gepubliceerd in het Internal Medicine Journal door Sarah Lum, Donna Eade, David Colon Cabrera, Riki Lane, Gurvinder Kalra, Ken C Pang en Ada S Cheung, zijn afkomstig uit een retrospectieve audit van de drie tertiaire genderklinieken die Victoria rijk is. In 2020 kregen zij samen 999 verwijzingen. Dat aantal steeg naar een piek van 1.440 in 2021, om vervolgens vier jaar op rij te dalen: 1.322 in 2022, 1.162 in 2023 en 944 in 2024 — lager dan het startjaar van de meting.

Voor een dossier dat in Nederland vooral bekendstaat om oplopende wachttijden en een groeiend beroep op de klinieken, is dat een opvallende breuk met het patroon. De onderzoekers benadrukken zelf dat hun cijfers geen uitspraak doen over de onderliggende vraag naar genderzorg in de bevolking als geheel, alleen over de instroom bij deze drie specifieke, ziekenhuisgebonden teams.

Verklaring: zorg verschuift naar de eerste lijn

Als verklaring voor de daling wijzen de auteurs op de opkomst van eerstelijns- en gemeenschapszorg als alternatief voor de grote ziekenhuisklinieken. Sinds 2023 draait in Victoria bijvoorbeeld de Orygen Trans and Gender Diverse Service, een op de gemeenschap gerichte voorziening die een deel van de instroom kan hebben opgevangen. Ook noemen de onderzoekers scholing van huisartsen en andere eerstelijnszorgverleners, waardoor cliënten vaker buiten de tertiaire klinieken om worden geholpen.

Die verklaring past bij een breder debat over de vraag of specialistische genderteams — zoals ook in Nederland het geval is — de aangewezen plek moeten blijven voor élke stap in het traject, of dat delen van de begeleiding net zo goed dichter bij huis kunnen worden belegd. De onderzoekers plaatsen zelf wel een kanttekening: hun telling is geen kanssteekproef en omvat niet alle gemeenschapsgebaseerde initiatieven, waardoor een deel van de daling ook verplaatsing naar diensten kan zijn die buiten deze audit vallen in plaats van een werkelijke afname van de zorgvraag.

Wat dit voor het Nederlandse debat betekent

Volgens de auteurs kan de daling samenhangen met de uitbouw van zorg in de eerste lijn en in de gemeenschap, onder meer een door de deelstaat gefinancierd scholingsprogramma voor zorgverleners (2018) en de Orygen-dienst (2023). Zij stellen dat verder onderzoek nodig is, ook naar eerstelijns- en gemeenschapszorg (bron). Zonder vergelijkbare Nederlandse cijfers over doorstroom naar eerstelijnszorg blijft het gissen of eenzelfde effect hier haalbaar is.